Lootbox: betekenis en regels
Een lootbox is een virtuele verpakking in een game of app die je met echt geld of spelvaluta opent, waarna het toeval bepaalt welke items je krijgt. Je weet dus vooraf wat je betaalt, maar niet wat je ontvangt. Dat kanselement maakt de lootbox verwant aan gokken, ook al valt hij in Nederland niet automatisch onder de kansspelwet. Op deze pagina lees je hoe de Nederlandse rechter daarover oordeelde, waarin een lootbox verschilt van een gokkast en waar je hem als casinospeler in een andere vorm tegenkomt.
Hoe een lootbox werkt en wat de rechter zei
Een lootbox heet per spel anders: pack, kist, krat of kaartpakket. Het principe is steeds gelijk: je betaalt een vaste prijs en een willekeurige trekking bepaalt de inhoud, vaak met zeldzame items die een veel kleinere kans hebben dan gewone.
De Kansspelautoriteit vond dat de packs in FIFA Ultimate Team een kansspel zonder vergunning waren, omdat toeval de inhoud bepaalt en de spelers een economische waarde hebben. Ze legde uitgever EA daarom een last onder dwangsom op van 250.000 euro per week, oplopend tot maximaal 5 miljoen euro. De rechtbank Den Haag gaf de toezichthouder in oktober 2020 nog gelijk.
Op 9 maart 2022 oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State anders. Volgens de hoogste bestuursrechter zijn de packs geen opzichzelfstaand spel, maar onderdeel van een behendigheidsspel waaraan ze een kanselement toevoegen. Omdat ze niet los staan van het spel, zijn ze geen kansspel in de zin van de Wet op de kansspelen en was er geen vergunning nodig. De dwangsom werd herroepen en die uitspraak is onherroepelijk.
Het kanselement zelf ontkende de rechter niet.
Lootbox naast een gokkast bij een vergunninghouder
Een lootbox en een online gokkast lijken op elkaar, omdat je in beide gevallen betaalt voor een uitkomst die je niet kent. Hieronder zie je per punt welke van de twee jou als speler meer bescherming of duidelijkheid geeft.
Lootbox in een game | Gokkast bij Nederlandse vergunninghouder |
|---|---|
| Geen kansspelvergunning nodig zolang de box deel uitmaakt van het spel | Mag alleen worden aangeboden met een vergunning van de Kansspelautoriteit |
| Geen leeftijdscontrole via de kansspelregels | Leeftijds- en identiteitscontrole via KYC verplicht |
| Winkansen per item worden niet altijd getoond; dat verschilt per uitgever | RTP van het spel is doorgaans op te vragen of staat in de spelinfo |
| Inhoud is altijd een item, nooit een geldbedrag rechtstreeks uit de box | Uitkomst kan verlies van je volledige inzet zijn |
| Geen koppeling met Cruks | Spelers met een registratie in Cruks worden geweigerd |
| Bestedingslimiet in te stellen via console of app store | Speellimieten in te stellen in je spelersaccount |
Lootbox-mechaniek bij online casino's
Sommige online casino’s gebruiken hetzelfde idee in hun loyaliteitsprogramma: een mystery box, bonuskist of rad dat je na een aantal inzetten mag openen. Hoe zo’n beloning werkt, verschilt per aanbieder, dus de voorwaarden van het casino zelf zijn hier leidend.
Let vooral op wat er uit de kist komt. Is dat bonusgeld met een inzetvereiste, dan is het geen gratis geld. Een bonus van 10 euro met een inzetvereiste van 30 keer betekent dat je eerst 300 euro moet inzetten voordat je iets kunt opnemen. Free spins uit een kist hebben vaak een eigen limiet op de winst die je mag houden, en ook die staat in de bonusvoorwaarden.
Wat ik als eerste nakijk bij zo’n kist, is of de inhoud contant geld, bonusgeld of free spins is, want dat bepaalt hoeveel je nog moet inzetten.
Waarmee de lootbox vaak wordt verward
Een lootbox is iets anders dan een gewone aankoop in een game, zoals een outfit met een vaste prijs. Bij die laatste weet je precies wat je krijgt; bij een lootbox koop je alleen een kans. Hij is ook iets anders dan een battle pass, waarbij je beloningen vrijspeelt in een vaste volgorde.
Ouders merken vaak pas aan het afschrift dat er geld naar packs of kisten is gegaan. Kinderen en jongvolwassenen tot 24 jaar zijn gevoeliger voor dit soort beloningsprikkels, en daarom zijn juist de bestedingsinstellingen van het platform belangrijk. Een Kamermotie van onder meer CDA, VVD en D66 riep het kabinet op tot een wettelijk verbod, maar zolang er geen nieuwe wet of Europese regel is, blijft de uitspraak van de Raad van State het kader in Nederland.
Wat je vandaag kunt doen: zet in de console, de app store of het gameaccount een maandelijkse bestedingslimiet of een aankoopwachtwoord aan.
Merk je dat het openen van boxen niet meer te stoppen is, dan kun je anoniem praten met de Hulplijn van OpenOverGokken of contact opnemen met Jellinek.
